हरि कोइराला
कानेपोखरी २४ भदौ । गाउँमा कृषि मजदुरहरूको अभाव खट्किन थालेपछि मध्य मोरङको कानेपोखरी गाउँपालिकाका किसानहरूले धान, मकै, गहँु र कोदो जस्ता खाद्य बाली लगाउन छोडेका छन् ।थोरै श्रमबाट धेरै आम्दानी गर्न सकिने भन्दै उनीहरू उखु,सुपारी,केरा र दलहन खेती तर्फ लागेका ह्न् ।
मोरङको कानेपोखरी –७ का कृषक चेतनाथ पौडेल विगत ५ वर्ष यता उखु खेतीमा तल्लीन हुनुहुन्छ । सुरुमा कोठेबारीमा ५÷६ बोट उखु लगाएर खेती सुरु गर्नुभएका पौडेलले हाल १२ कठ्ठा जग्गामा उखु लगाउनु भएको छ । उहाँले आफैले खानका लागि लगाएको उखुबाट नै ५ हजार रुपियाँ आम्दानी भएपछि धानबाली मास्दै उखु लगाउन थाल्नु भएको हो । उहाँ भन्नुहुन्छ– पहिलो वर्ष ५० हजारको बिक्री गरें । दोस्रो वर्ष ४५ हजार हजारको । तेस्रो वर्ष देखि उहाँले थप ७ कठ्ठा जग्गामा सेतो गेवारा९सेतो उखु० लगाउनु भएको छ ।
१ विगाहामा फल्ने धानको जति मुल्य ५ कठ्ठा उखु खेतीबाट प्राप्त हुने भएपछि किन धान र मकै बालीमा हुरुक्क हुनु रुउहाँले प्रश्न गर्नुभयो । त्यतिमात्र होइन । उहाँले बाँकी ९ कठ्ठा जग्गामा नीजि वन पनि लगाउनु भएको छ । धान बाली मास्दै अरु बाली लगाउन थालेका ४७ वर्षीय पौडेललाई छिमेकीहरू दुई बाली धान फल्ने जग्गा मासेर बोट विरुवा नलगाउन पनि सुझाए । तर, खानै नपाएर नमरिएला भन्ने आँटले वैकल्पिक खेती रोजेको पौडेलले बताउनु भयो ।
कानेपोखरी –५ समीर राई विगत ५ वर्ष देखि केरा खेती गरिरहनु भएको छ । खर्च कटाएर प्रति विगाहा झण्डै ७० हजार आम्दानी भइरहेको बताउँदै राईले भन्नुभयो –कृषि ब्यवसाय गर्न राज्यले कुनै सहयोग गर्दैन् । खेतीयोग्य जग्गा मासिने क्रम बढेको अवस्थामा राज्यले किसानहरूलाई मल बील र तालिमको ब्यवस्था गर्न सके खेतीबाट उल्लेख्य आम्दानी गर्न सकिने उहाँको भनाई छ । ३ विगाहा जग्गामा केरा खेती गर्दै आउनु भएका राई गत वर्षको बाढीबाट बजारमा जान लागेको केरा खोलाले बगाएपछि ठूलो आर्थिक घाटामा परेको बताउनु हुन्छ । उहाँले केरा खेतीका रोगको संक्रमण बढेको समेत बताउनु भयो । राम्रो सँग गर्न सक्दा घाटा छैन तर सरकारी निकायले केही सहयोग गर्दैन , उहाँले भन्नुभयो ।
गाउँमा खेतीपाती बाटै जीवन गुजारा गर्नेहरू बैदेशिक रोजगारमा जाने क्रम बढेसँगै खेती योग्य राम्रा जग्गाहरू आवास क्षेत्रमा रुपान्तरण हुँदै गएका छन् । विदेशमा कमाइ नबढ्ने तर शहरको जग्गाको मूल्य आकाशिए पछि गाउँ कै जग्गामा प्लटिङ सुरु भएको छ । गाउँपालिकाको ५, ६ र ७ नम्बर वडामा मात्र पछिल्लो ३ वर्षको अवधिमा झण्डै ५० विगाहा जमीन आवास क्षेत्रमा परिणत भएको स्थानीय घडेरी ब्यवासायीहरू बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार जग्गा किन्नेहरू धेरै जसो बैदेशिक रोजगारबाट फर्किएका हरू छन् भने थोरैमात्र पहाडबाट बसाई सर्नेहरू छन